TXT - Komentarze do notki "Ostrzeżenie od przodków – psychopaci w legendach i bajkach"

Gretchen

goofina — Mon, 02 Jan 2012 11:40:09 +0000

Wycieczki do działu “literatura dla dzieci” w księgarniach to jeden z większych koszmarów jakie co roku przeżywam po wielekroć. Młodsze i starsze dzieciaki w mojej rodzinie lubią czytać. Jednakże znalezienie czegoś wartościowego, a przynajmniej nie promującego zachowań patologicznych, momentami graniczy z cudem.
Zostając w kręgu bajek, baśni, czy ogólnie – dziecięcej literatury fantasy podam Ci ledwie dwa przykłady takich patologii, przed którymi dawne baśnie przestrzegały a dzisiejsze kompletnie “odwracają kota ogonem” mówiąc – “to jest dobre, bądź taki”.
O tym chyba pisał Sheridan w przedostatnim akapicie swojego tekstu.

No dobra.
Weźmy serię książek o przygodach Antosia i Wampirka. Co czytamy w opisie trzeciej książki z tej serii, Wampirek w podróży?

Trzecia część przygód dziesięcioletniego Antosia oraz sympatycznego wampirka i jego nietypowej rodzinki: żywiącej się mlekiem siostry, pozbawionej jeszcze groźnego uzębienia, brata w wieku dojrzewania i niebezpiecznej ciotki. Postać wampirka, który boi się ciemności – jak mówi sama autorka – ma pomóc dzieciom pokonywać ich własne lęki.

Jak tam Twój poziom lęku po przeczytaniu tej zajawki, Gretchen? Mój wzrósł w stopniu znacznym.

Jest jeszcze seria książek, która bije rekordy sprzedaży oraz zdobywa internacjonalne nagrody a traktuje o przygodach młodocianego przestępcy Artemisa Fowla wywodzącego się ze starożytnego rodu przestępców. W zajawce części szóstej Artemis Fowl – Paradoks czasu- czytamy:

Najlepsi lekarze z całego świata nie potrafią jej [Angeliny Fowl, przyp. Magia] wyleczyć. Jedyne antidotum to wyciąg z mózgu małego lemura sifaka, ostatniego przedstawicielu gatunku, który parę lat wcześniej wyginął za sprawą Artemisa.

No śliczne, prawda? Czego to uczy? – że tak zapytam retorycznie…

Gretchen, wiem po co czytali mi bajki i baśnie moi dziadkowie i rodzice. Wiem, dlaczego ze mną o nich rozmawiali.
Podejrzewam, że produkcja, promocja i czytanie dzieciom takich “bajek i baśni”, jak te wymienione powyżej, ma zupełnie inny cel. Sheridan może mieć rację.

Tajest

Gretchen — Sun, 01 Jan 2012 19:41:42 +0000

O tym właśnie myślę i staram się powiedzieć, że to jest sięgnięcie głębiej. Pójście w innym kierunku. Szukanie kluczy do tajemnych drzwi.

Miałkość się promuje w tym gatunku jak wszędzie aktualnie.
Miałaś okazję ostatnio być w dziale z zabawkami dla dzieci? Tam są reprezentanci bajek, między innymi, bo są też zjawiska dla mnie nie do pojęcia i nadal nazywane są zabawkami. I to wbrew pozorom nie jest zupełnie inny temat, moim zdaniem to temat bliźniaczy. Zapytałam cicho po co się dzieciom czyta bajki, bo przecież się czyta. I czy to takie czytanie o jakie chodzi? Czy zalepianie dziecka treścią?
I czy to ma konsekwencje, bo może nie ma? :))

Jasne, że ocean

goofina — Sun, 01 Jan 2012 18:51:02 +0000

Ale tylko dla tego, kto przynajmniej spróbował/próbuje go eksplorować, że się tak wyrażę. Na zasadzie – im dalej w las, tym więcej drzew i końca nie widać. :)

Estes i Bly’owi (którą to pozycję właśnie czytam) jestem wdzięczna za jedno. Za odejście od głupowatej i samej w sobie zaburzonej psychicznie (ze względu na autora) psychoanalizy freudowskiej. Oboje wyzwolili się z tego kieratu i poszli dalej. W stronę archetypów jungowskich.

No i tu – jakby kto sam w sobie się nie zorientował czytając dawne bajki, baśnie i legendy – “literatury dla dzieci” jest tyle, co kot napłakał.
To dla dziecięcego rozumu może być ważne czy królewicz jeździł na siwym czy karym koniu i czy wilk miał większe uszy czy zęby. To jest ta najbardziej podstawowa (prymitywna) warstwa tych opowieści. I taką właśnie miałkość (dlaczego?, że zapytam podstępnie mając w pamięci opinię Sheridana) w tym gatunku literackim dziś się promuje.

Ot, zagwozdka! – dla odbiorców wyrobów bajkopodobnych tworzonych przez bajkopisów ;)

No masz! :)

goofina — Sun, 01 Jan 2012 17:45:42 +0000

Ja bardzo się dziwię tym, którzy lekce sobie ważąco podchodzą do gatunku literackiego, jakim są bajki i baśnie. To naprawdę zadziwiające (dla mnie, oczywiście) jak bardzo spłycono i oderwano ten gatunek od psychologicznej rzeczywistości.
Być może właśnie dla tej przyczyny, o której pisze w swoim tekście Sheridan, czyli zaprzeczaniu, zapobieganiu dalszej ekspozycji faktycznej struktury i podłoża dziejącego się zła.
Dziś bajki, baśnie i legendy kwalifikuje się sensu stricto do szufladki pt. “literatura dla dzieci” i problem z głowy.
Tymczasem, poczynając od Ezopa, na Andersenie i braciach Grimm kończąc, ta część literatury tylko pozornie była adresowana do najmłodszych odbiorców.
Dziś byle co, które uważa się za bajkopisarza (a w rzeczywistości nie jest niczym więcej niż bajkopisem), pisze coś, co żadnym wypadku nie spełnia kryteriów bajki, jej funkcji i celów – tak, jak ją przekazywano i rozumiano dawniej.
Bredzę?

Ha!

Gretchen — Sun, 01 Jan 2012 17:43:51 +0000

To jest temat ocean!
Wystarczy rzut oka na to, co zrobiła Estes w “Biegnącej z wilkami”, żeby zdać sobie sprawę jak wielki to ocean.
Jaka to dziecięca literatura? W każdym razie niekoniecznie.
A po co czyta się dzieciom bajki? :)

No wiadomo

Gretchen — Sun, 01 Jan 2012 17:10:10 +0000

Przecież to tak jak z księciem: ktoś zwróci uwagę, że piękny a ktoś, że dzielny. O królewnach nie wspomnę. :)
To, co zwraca naszą uwagę czy też, we wcześniejszych latach naszego życia, to na co zwracają nam uwagę inni jest w jakimś sensie kryterium różnicującym.

Napełniać też trzeba umieć, że tak powiem.

Gretchen

goofina — Sun, 01 Jan 2012 15:20:51 +0000

A jakże, myśl ta jest błyskotliwa. Uzupełnię ją jeszcze jedną błyskotliwością.
Otóż, jeśli puste zapełnia się jeno didaskaliami typu:
– czy królewna była blondynką czy brunetką;
– czy książę obejmie tron w małym czy dużym królestwie;
– czy smok był różowy czy zielony;
– i czy karzeł miał jedną nóżkę bardziej,
to z przeproszeniem, może lepiej byłoby w ogóle nie napełniać? Bo wtedy takie “puste” dalej jest “puste”, choć z pozoru spełnia kryteria “napełnienia”.

Takie “napełnianie” nie ma wtedy żadnej wartości, w tym terapeutycznej – tak sobie myślę.

Magia

Gretchen — Sun, 01 Jan 2012 14:30:09 +0000

O tym naśladownictwie to sobie pomyślałam, że jak coś jest puste to łatwiej się zapełnia. Bardzo błyskotliwa myśl, nie można powiedzieć.
Terapeutyczna moc bajek jest wielka, może właśnie dlatego, że jest to przekaz trafiający gdzieś głęboko w nas.
Oczywiście one nie tylko ostrzegają. Niosą nadzieję, dają wskazówki, kształtują wzorce (weźmy na ten przykład takiego księcia czy królewnę :).
Można je interpretować z różnych poziomów, wedle różnych kryteriów. Skarbnica po prostu.

Słusznie prawisz, Gretchen.

goofina — Sun, 01 Jan 2012 08:34:50 +0000

Umiejętność naśladowania normalnych ludzkich zachowań i uczuć, to podstawowa broń psychopatów. Im lepiej ją opanowują tym większe spustoszenia po nich niszczycielskiej działalności zostają.
Ot, wystarczy spojrzeć na wilka udającego babcię w baśni o Czerwonym Kapturku.

ps. Coś dziwnego stało się w nocy z SG TXT. “Zniknięty” został dział z nowymi notkami.
Zastanawiam się czy to Maszyna zabalowała czy to tak “po nowemu”, wraz z nadejściem Nowego Roku, ma już być?

Edit: Chociaż nie. To nie jest nowy pomysł. To już było.
No cóż, tak jak nie podobało mi się to wtedy, tak i nie podoba się teraz. :/

Bardzo lubię

Gretchen — Sat, 31 Dec 2011 18:29:27 +0000

poszukiwanie w bajkach ukrytych symboli. Pycha!
Polecane książki są w tym względzie bezwzględnie obowiązkowe.

Psychopaci są niebezpieczni i pewnie najbardziej przez to, że trudno ich rozpoznać w często uroczych i fascynujących osobach.

Grzesiu

goofina — Sat, 31 Dec 2011 09:42:41 +0000

Zwróć uwagę, że Autor odnosi się przede wszystkim do baśni i legend europejskich, więc np. Poe nie wchodzi do tego zbioru.
Twórczości niemieckich romantyków (może z wyjątkiem Goethego, a i to dość pobieżnie) nie znam. A jak nie znam, to nie mogę się na ten temat wypowiadać.

Jednakże, pozwolę sobie poczynić kilka uwag natury ogólnej.
Nie wszystkie łotrowskie postacie przedstawiane w literaturze noszą znamiona psychopatii. Te cechy są dość szczególne i jasno zdefiniowane. Ergo, nie każdy morderca czy złodziej jest psychopatą tak, jak i nie każdy psychopata jest mordercą czy złodziejem.

Jeśli zaś chodzi o “Drakulę” Brama Stokera, to Sheridan pisze tu o metaforze psychopaty, a nie o wampirze-psychopacie per se. Pisze też, że takich postaci (obdarzonych przez pisarzy szczególnymi cechami, właściwymi psychopatom) było w tamtym okresie niewiele. Niewiele, nie oznacza, że do czasu pojawienia się powieści Stokera nie było ich wcale.

Bardzo się cieszę, że uznałeś ten artykuł za interesujący. Dziękuję. :)

Bardzo ciekawe,

tecumseh — Sat, 31 Dec 2011 09:05:57 +0000

akurat sobie czytam o historii wampirów książeczkę pewną.

Tyle że autor trochę się myli, pisząc, że przed Draculą nie była postać psychopaty powszechnie obecna w w literaturze.

Była, była, choćby mnóstwo łotrów gotyckich w powieściach 18-wiecznych, cała twórczość niemieckich romantyków, E.A. Poe itd

Acz akurat Stoker jest oczywiście i jego powieść niejako kompendium wiedzy o samych wampirach i wszystko, co później z niego (choć oczywiście nie on pierwszy literacko wampira potraktował)

pzdr